12

Je kunt oordelen,
of je kunt in de spiegel kijken.Aan jou de keus!

Geen Gouden Munt

'“Wat een dominante betweter. Ik trek dat echt heel slecht.”'

Britt zit in een training die ze voor haar werk moet volgen. Ze had er zin in, tot de trainer begint te praten. Meteen schiet er iets in haar omhoog. Die vrouw staat voor de groep alsof ze het podium bezit, stem hard, rug recht, ogen die iedereen één voor één vastpinnen. Vragen worden afgekaatst met kant-en-klare antwoorden, zonder twijfel, zonder aarzeling.

Wat een overdreven zelfverzekerd mens, denkt Britt. Alsof we allemaal maar moeten slikken wat jij zegt. Haar schouders trekken omhoog en voor ze het doorheeft zitten haar armen over elkaar. Ze kijkt om zich heen, zoekt medestanders, maar de anderen knikken gewoon en maken aantekeningen. Dat maakt haar nog bozer.

De trainer heeft het over ruimte innemen op je werk en Britt hoort zichzelf denken: natuurlijk gaat het weer over jou. Vanaf dat moment luistert ze vooral naar wat haar stoort. De grote gebaren. De stellige toon. Het gevoel dat er geen ruimte is voor nuance. In de pauze zegt een collega dat ze het interessant vindt. Britt snuift. Zij vindt de trainer verschrikkelijk, een dominante betweter.

Na de pauze doet ze zo min mogelijk mee. Telefoon erbij. Antwoorden kort. Als er een oefening komt waarin je iets persoonlijks deelt, houdt Britt het bij een paar zinnen. Op weg naar huis vertelt ze thuis vooral hoe irritant de trainer was, inclusief stemmetje. De dagen erna duikt dat gezicht steeds weer op in haar hoofd, met dezelfde spanning in haar lijf.

Gouden muntWel Gouden MuntGouden munt

'“Wat zegt mijn heftige oordeel over haar eigenlijk over mij?”'

Britt zit weer in die training en zodra de trainer praat, komt de irritatie terug. Die stem. Die houding. Die vanzelfsprekendheid waarmee ze de hele ruimte pakt. Dominante betweter, denkt Britt, en ze voelt haar armen al richting over elkaar gaan.

Deze keer ziet ze het gebeuren. Ze laat haar handen los op haar schoot en ademt een keer diep in, alsof ze zichzelf even terugroept. Waarom raakt dit me zo? Het eerste antwoord is makkelijk: omdat zij irritant is. Maar Britt weet dat ze dan precies blijft waar ze net niet wil zijn.

Ze kijkt naar de trainer en merkt tegelijk wat er in haarzelf gebeurt. Haar buik is strak, haar rug zakt iets in. Ze zit alsof ze hoopt dat niemand haar aankijkt, terwijl die vrouw daar staat alsof ze verwacht dat iedereen luistert. Britt denkt aan vergaderingen waarin ze iets goeds bedenkt en het toch inslikt, en aan dat moment later, als iemand anders het wél zegt en zij zich klein voelt.

Ze kijkt opnieuw. De grote gebaren vindt ze nog steeds veel, maar ze ziet ook iets wat ze eerder niet wilde zien: deze vrouw durft. Ze zegt iets zonder er meteen een sorry achteraan te plakken.

Als de trainer vraagt wie een voorbeeld wil delen, schiet Britts hart omhoog. Normaal zou ze wegkijken. Nu steekt ze haar hand op. Terwijl ze praat, wil ze er vanzelf “misschien” en “een beetje” en “ik weet het niet zeker” van maken. Ze slikt die woorden in en zegt wat ze bedoelt.

De trainer knikt en zegt: “Volgens mij weet jij heel goed waar je het over hebt.” Britt moet lachen, omdat het precies binnenkomt. Op weg naar huis is de trainer nog steeds aanwezig, maar de scherpe rand is eraf. In de week erna pakt Britt in een overleg iets eerder het woord, niet groter dan ze is, wel duidelijker.

Hoe doe je dat?

Jouw oordeel gebruiken om meer inzicht in jezelf te krijgen?

Kies de Spiegeltje-aan-de-Wand-techniek!

Oordelen over andere mensen is ontzettend makkelijk. Je hoeft er eigenlijk niets voor te doen. Iemand loopt langs, zegt iets of gedraagt zich op een bepaalde manier en je gedachten hebben direct een mening klaar:

  • Wat een egoïst.
  • Wat een sukkel.
  • Wat een onzeker type.
  • Wat een dominant mens.
  • Wat een verschrikkelijke betweter.

Soms voelt zo’n oordeel ook best lekker. Jij ziet precies wat er niet klopt aan die ander. Je kunt zijn gedrag analyseren, er met iemand anders over praten en vervolgens samen tot de conclusie komen dat het inderdaad een onmogelijk mens is.

Maar wat heb je daar uiteindelijk aan?

Dat is de vraag die ik mijzelf steeds vaker ben gaan stellen. Want als ik mij een half uur bezighoud met alles wat er niet klopt aan een ander, weet ik daarna misschien meer over zijn in mijn ogen belachelijke gedrag, maar ik ben zelf geen stap verder gekomen. Ik heb niets geleerd over mijn eigen gedachten, mijn gevoelens, mijn gevoeligheden en mijn gedrag. Sterker nog: meestal voel ik mij na dat half uur slechter dan daarvoor.

Als je je gelukkig en ontspannen wilt voelen, heb je inzicht nodig in jouw eigen innerlijke wereld. Niet in die van een ander. Je kunt je hele leven besteden aan het analyseren van andere mensen, maar je hebt al meer dan genoeg werk aan jezelf.

Jouw oordeel kan je daarbij helpen.

Je oordeel zegt iets over jou

Je oordeel ontstaat in jou. Jij kijkt, jij denkt, jij voelt en jij geeft betekenis aan wat je ziet. Dat betekent niet dat het gedrag van de ander niet vervelend of onbehoorlijk kan zijn. Natuurlijk kunnen we het er samen over eens zijn dat mensen liegen, schreeuwen, manipuleren, voordringen, afspraken niet nakomen en zich soms ronduit belachelijk gedragen.

Maar niet iedereen reageert hetzelfde op dat gedrag.

De een kan vreselijk slecht tegen dominante mensen, terwijl een ander hun duidelijkheid juist prettig vindt. De een wordt woedend wanneer iemand te laat komt, terwijl een ander rustig nog een kop koffie bestelt. Jij kunt helemaal gek worden van een smakkend persoon, terwijl degene naast je het niet eens hoort.

Als het gedrag van de ander de enige oorzaak van jouw reactie was, zouden alle mensen op precies dezelfde manier reageren. Dat doen we niet.

Jouw reactie heeft ook te maken met hoe jij bent opgevoed, wat je hebt meegemaakt, waar je onzeker over bent, wat je belangrijk vindt en wat jij jezelf wel of niet toestaat. Daarom is vooral een heftig, terugkerend oordeel interessant. Het laat zien waar in jou iets geraakt wordt.

Als je al je aandacht op de ander richt, mis je die informatie. Dan blijf je bezig met wat hij fout doet en leer je niets over wat er in jou gebeurt. Dat is zonde, want juist in contact met andere mensen kun je jezelf ontzettend goed leren kennen.

Heb je er zelf te veel of juist te weinig van?

Wanneer je een sterk oordeel over iemand hebt, kun je onderzoeken of je zelf te veel of juist te weinig hebt van de eigenschap die je veroordeelt.

Misschien erger je je aan iemand die roddelt, terwijl je zelf ook regelmatig over andere mensen praat. Alleen noem jij het geen roddelen, maar even je hart luchten.

Misschien vind je iemand egoistisch, terwijl je diep vanbinnen bang bent dat jij zelf ook te weinig rekening houdt met anderen.

Misschien noem je iemand een sukkel en ontdek je dat dit precies het woord is waarmee je jezelf veroordeelt als je iets fout doet.

Maar het kan ook zijn dat iemand iets laat zien wat jij jezelf nauwelijks toestaat. Britt veroordeelt de trainer om haar dominante aanwezigheid, terwijl zij zichzelf juist te klein maakt. Iemand die zich vreselijk ergert aan mensen die rust nemen, gaat misschien zelf voortdurend over zijn grenzen. Iemand die neerkijkt op chaotische mensen, verlangt mogelijk naar iets meer vrijheid en spontaniteit.

Het hoeft niet altijd zo te zijn. Niet ieder oordeel verbergt een enorm trauma of een diep psychologisch inzicht. Soms vind je iemand gewoon irritant. Maar wanneer jouw oordeel heftig is, lang blijft hangen of steeds bij hetzelfde soort mensen terugkomt, kun je er bijna zeker iets interessants over jezelf in ontdekken.

De vraag is dan niet langer alleen wat is er mis met jou?, maar ook:

  • Waarom raakt dit mij zo?
  • Waar herken ik dit bij mezelf?
  • Wat sta ik mijzelf niet toe?
  • Wat kan ik hiervan leren?

Oordelen houdt je bij jezelf vandaan

Wat ik boeiend vind aan oordelen, is dat het je aandacht volledig naar buiten trekt. Je bent bezig met het gedrag, de woorden, de kleding, het lichaam, de keuzes en de tekortkomingen van een ander. Ondertussen hoef je niet te kijken naar wat er in jou gebeurt.

Dat komt soms best goed uit.

Het is prettiger om te denken dat de trainer veel te dominant is dan om te erkennen dat jij jezelf al jaren te klein maakt. Het is makkelijker om je partner egoistisch te noemen dan om te onderzoeken waarom jij nooit nee durft te zeggen. Het is eenvoudiger om iemand een mislukkeling te vinden dan om contact te maken met je eigen angst om te falen.

Maar als jij je eigen innerlijke wereld niet leert kennen, blijf je automatisch reageren. Dezelfde mensen blijven je raken, dezelfde conflicten blijven terugkomen en je blijft wachten totdat de buitenwereld zich eindelijk zo gedraagt dat jij je goed kunt voelen.

Dat moment gaat waarschijnlijk niet komen.

Mensen zijn niet gemakkelijk te veranderen. Gelukkig heb je aan jezelf al meer dan genoeg te doen.

Je oordeel is daarom geen eindconclusie over de ander, maar een mogelijke ingang naar zelfinzicht. Het laat je zien waar jij kwetsbaar bent, waar je jezelf veroordeelt, waar je misschien te veel van hebt en wat je juist nog mag ontwikkelen.

Dat is veel interessanter dan blijven hangen in de conclusie dat de ander een sukkel is.

Een spiegel is geen schuldbekentenis

In de spiegel kijken betekent niet dat jij overal de schuld van hebt. Het betekent ook niet dat je ieder oordeel moet intrekken en voortaan alles goed moet vinden.

Als iemand liegt, schreeuwt, bedriegt of steeds opnieuw over jouw grenzen gaat, blijft dat zijn gedrag. Je mag zeggen dat iets moet stoppen. Je mag een grens stellen, afstand nemen of een relatie beeindigen wanneer die schadelijk voor je is.

De spiegel gebruik je om jouw eigen reactie te begrijpen.

Misschien kom je na eerlijk onderzoek tot de conclusie dat jouw grens terecht is en dat je daar iets mee moet doen. Misschien ontdek je dat je reactie vooral wordt versterkt door iets uit je verleden. Of misschien zie je, zoals Britt, een eigenschap bij de ander die je zelf iets meer zou mogen ontwikkelen.

Wat de uitkomst ook is, je hebt je aandacht tenminste even naar je eigen innerlijke wereld gebracht. Daar kun je invloed nemen. In het hoofd en het leven van die ander kun je dat niet.

Kijk even in de spiegel

Op het moment dat je merkt dat je een scherp oordeel over iemand hebt, blijf je daar heel even bij. Je hoeft het oordeel niet weg te drukken en je hoeft jezelf er ook niet om te veroordelen. Je kijkt er gewoon nieuwsgierig naar.

  • Welk woord gebruik ik voor deze persoon?
  • Wat voel ik in mijn lichaam terwijl ik dit denk?
  • Waarom raakt juist dit gedrag mij?
  • Waar ken ik dit gevoel van?
  • Heb ik zelf misschien iets van deze eigenschap, of juist te weinig?
  • Wat zou deze persoon mij, zonder het te weten, over mijzelf kunnen leren?

Het antwoord hoeft niet direct te komen. Soms zie je het pas later, tijdens een wandeling, in de auto of wanneer je met iemand over de situatie praat. Alleen al het stellen van de vraag maakt dat je niet meer volledig verdwijnt in jouw oordeel over de ander.

Je draait de spiegel om.

Filmpje van Roos: Spiegeltje-aan-de-Wand uitgelegd

Video volgt hier

Probeer dit eens

gebruik je oordeel

Let vandaag op een klein oordeel dat regelmatig in je opkomt. Kies niet direct de persoon met wie je het grootste conflict van je leven hebt. Begin met iets lichts.

Misschien denk je:

Schrijf jouw oordeel letterlijk op. Beschrijf daarna wat er in jou gebeurt wanneer je naar deze persoon kijkt. Welke gedachten komen op? Wat voel je in je lichaam? Word je boos, gespannen, onzeker of kleiner?

Onderzoek vervolgens of je iets van het gedrag bij jezelf herkent. Misschien heb je er zelf te veel van. Misschien sta je jezelf juist te weinig van deze eigenschap toe.

Vraag jezelf daarna af:

Wat kan ik hiervan leren over mijzelf?

Misschien ontdek je dat je duidelijker wilt spreken, vaker nee wilt zeggen, beter wilt luisteren, meer rust nodig hebt of milder met je eigen fouten wilt omgaan.

Kies één kleine actie waarmee je dit in je normale leven kunt oefenen.

Aan het einde van de dag kijk je terug. Ben je alleen over de ander blijven oordelen of heb je jouw oordeel gebruikt om iets over jezelf te ontdekken?

Dan heb je een Gouden Munt gewonnen.

ik kan
de hele dag
naar jou kijken
en precies zien
wat jij
verkeerd doet
maar daar
leer ik
niets van
dus draai ik
de spiegel om
wat zegt
mijn oordeel
over jou
eigenlijk
over mij?

← Hoofdstuk 11 Hoofdstuk 13 →