14

Je kunt overal ja op zeggen,
of je kunt gezond blijven.Aan jou de keus!

Geen Gouden Munt

'“Natuurlijk! Laat mij het maar weer oplossen.”'

Barbara heeft de hele dag vergadering na vergadering gehad. Tussendoor heeft ze nauwelijks tijd genomen om te eten en zelfs naar het toilet gaan moest snel. Aan het einde van de middag voelt ze haar nek en schouders trekken. Ze heeft hoofdpijn en is doodmoe.

Dan belt een collega. Of Barbara nog even naar een belangrijk document wil kijken. Het moet vandaag echt af en de collega weet niet goed hoe ze het moet aanpakken.

Barbara wil eigenlijk zeggen dat het niet lukt. Ze heeft al meer gedaan dan goed voor haar is en bovendien moet ze vanavond ook nog naar een barbecue van vrienden. Alleen bij de gedachte daaraan voelt ze lichte paniek. Ze wil het liefst naar huis, de deur achter zich dichttrekken en helemaal niemand meer spreken.

Toch hoort ze zichzelf tegen haar collega zeggen:

“Stuur maar door. Ik kijk er nog wel even naar.”

De collega reageert opgelucht. “Wat fijn. Ik wist wel dat ik op jou kon rekenen.”

Barbara voelt zich even gewaardeerd. Maar zodra ze ophangt, baalt ze van zichzelf. Waarom heeft ze nu alweer ja gezegd? Ze had zich voorgenomen om vandaag op tijd te stoppen.

Het document kost haar uiteindelijk ruim een uur. Onderweg naar huis belt een vriendin die ook naar de barbecue gaat.

“Je komt toch wel? Je hebt de vorige keer ook al afgezegd.”

Barbara voelt zich schuldig. Haar vriendin heeft gelijk. Ze kan het toch niet maken om weer niet te gaan? Snel zegt ze dat ze er natuurlijk bij zal zijn.

Thuis trekt ze gehaast andere kleren aan. Haar partner vraagt of het wel goed met haar gaat.

“Prima,” zegt Barbara kortaf. “Ik moet alleen opschieten.”

Op de barbecue probeert ze gezellig te doen, maar eigenlijk wil ze alleen maar naar huis. Ze ergert zich aan de drukte, de harde muziek en de verhalen van mensen waar ze normaal gesproken best graag naar luistert. Als iemand vraagt of ze wil helpen met opruimen, zegt ze automatisch ja.

Aan het einde van de avond is Barbara volledig leeg. Thuis snauwt ze tegen haar partner omdat hij vergeten is de vaatwasser aan te zetten. Daarna ligt ze uren wakker. Haar lichaam is doodmoe, maar haar hoofd komt niet tot rust.

Ze heeft tegen iedereen ja gezegd, behalve tegen zichzelf.

Gouden muntWel Gouden MuntGouden munt

'“Ik zeg nee tegen jou en ja tegen mijn gezondheid.”'

Barbara voelt aan het einde van haar werkdag dat haar energie op is. Wanneer haar collega vraagt of ze nog even naar het document wil kijken, merkt ze dat haar automatische ja al bijna uit haar mond komt.

Ze stopt zichzelf.

“Het lukt mij vandaag niet meer,” zegt ze. “Ik wil er morgenochtend best naar kijken, maar nu ga ik naar huis.”

Haar collega reageert teleurgesteld. Het document moet eigenlijk vandaag af.

Barbara voelt zich schuldig. Ze vindt het vervelend dat haar collega nu zelf een oplossing moet zoeken. Toch blijft ze bij haar besluit. Ze weet dat ze vandaag al verschillende keren over haar grens is gegaan. Als ze nu opnieuw ja zegt, betaalt zij vanavond de prijs.

Onderweg naar huis denkt ze aan de barbecue. Ze had zich erop verheugd, maar voelt dat ze het echt niet meer kan opbrengen. Ze belt haar vriendin.

“Ik kom vanavond niet. Ik ben doodmoe en ik heb rust nodig.”

Haar vriendin reageert niet direct enthousiast.

“Jammer. Je bent er de vorige keer ook al niet bij geweest.”

Barbara voelt de neiging om haar besluit terug te draaien. Maar als ze heel eerlijk is, weet ze dat dit niet goed voor haar is.

“Ik begrijp dat je het jammer vindt,” zegt ze. “Dat vind ik zelf ook. Maar als ik nu kom, ben ik geen leuk gezelschap. Laten we volgende week samen iets afspreken.”

Thuis trekt Barbara haar comfortabele kleren aan. Ze maakt iets makkelijks te eten en gaat daarna een stuk wandelen. Haar hoofdpijn neemt langzaam af. Later drinkt ze thee met haar partner en vertelt ze hoe moeilijk ze het vindt om nee te zeggen als ze weet dat iemand teleurgesteld raakt.

Ze voelt hoeveel rust haar twee keer nee heeft opgeleverd. Ze heeft niemand afgewezen. Ze heeft alleen serieus genomen wat haar lichaam al de hele middag probeerde te vertellen.

Hoe doe je dat?

Nee zeggen wanneer een ander graag wil dat je ja zegt?

Kies de Power of No-techniek!

Mensen vragen nogal eens meer van je dan je op dat moment wilt of kunt geven. Ze willen je aandacht, liefde, tijd, hulp of energie. Dat is op zichzelf niet vreemd. Mensen mogen iets aan je vragen. Maar jij mag vervolgens nagaan of je het ook echt wilt en kunt geven.

Vaak voelt het alsof je geen keuze hebt. Iemand heeft je nodig, je wilt de ander niet teleurstellen of je hebt geen zin in boosheid en gedoe. Misschien ben je bang dat iemand je egoïstisch, ongezellig of onbetrouwbaar vindt.

Op zo'n moment is ja zeggen vaak makkelijker dan nee zeggen. De ander is tevreden en jij hoeft zijn teleurstelling niet te voelen. Alleen: het schuift het probleem door. Nadat jij ja hebt gezegd, moet je ook doen wat je hebt beloofd. Dat kost je tijd, aandacht en energie.

Een paar keer over je grens gaan, red je wel. Maar als je dit vaak doet, raakt je systeem uitgeput. Je wordt moe, geïrriteerd en gespannen. Je houdt minder over voor de mensen van wie je houdt en voor wat belangrijk voor je is.

Veel mensen die overspannen raken, zijn verbaasd dat een ogenschijnlijk kleine gebeurtenis de crash veroorzaakt. Maar uitputting komt zelden door dat ene moment. Het is het gevolg van alle keren dat je voelde dat iets niet goed voor je was en toch doorging. Elk moment telt.

Ja tegen het een is nee tegen het ander

Als je ja zegt tegen een extra opdracht, een lang telefoongesprek, een afspraak of de problemen van iemand anders, geef je daar tijd en energie aan. Diezelfde tijd en energie kun je niet meer aan iets anders besteden. Je hebt nu eenmaal geen onbeperkte voorraad. Als het op is, is het op.

Als je na een lange werkdag je laatste energie aan een collega geeft, heb je misschien geen puf meer om thuis met je kind te spelen. Als je een hele avond luistert naar iemand die voortdurend klaagt, heb je daarna mogelijk geen ruimte meer om te sporten, te lezen of rustig met je partner te praten.

Je zegt ja tegen de ene persoon, maar soms nee tegen jezelf en tegen de mensen die voor jou belangrijk zijn. Dit inzicht maakt het makkelijker om een grens te stellen. Je zegt niet alleen nee tegen een verzoek, je zegt ook ja tegen je gezondheid, je rust, je geliefden en alles waarvoor je energie wilt overhouden.

Heb ik dit op dit moment te geven?

Voordat je automatisch ja zegt, kun je nagaan of je op dit moment genoeg tijd, liefde, aandacht en energie hebt om te geven. Het antwoord kan per dag verschillen. Wat gisteren prima lukte, kan vandaag te veel zijn. Daarom is het nodig om steeds opnieuw te voelen wat nu klopt.

Let op signalen van onbehagen. Misschien voel je spanning in je buik wanneer iemand iets vraagt. Je ademhaling gaat omhoog, je schouders trekken samen of je voelt direct vermoeidheid en weerstand. Misschien hoor je jezelf ja zeggen, terwijl alles in jou nee roept.

Niet ieder gevoel van weerstand betekent dat je iets niet moet doen. Soms heb je gewoon geen zin en ben je achteraf blij dat je toch bent gegaan. Maar als je stelselmatig over je lichamelijke en emotionele grenzen heen gaat, is dat niet krachtig. Het is ongezond.

Je hoeft niet direct antwoord te geven. Je kunt rustig zeggen:

  • “Ik denk er even over na.”
  • “Ik kijk wat er mogelijk is en kom erop terug.”
  • “Ik weet nog niet of dit mij lukt.”

Met deze zinnen geef je jezelf tijd om te voelen of je werkelijk ja wilt zeggen.

Hoe zeg je nee?

Nee zeggen is een oefening. Hoe vaker je het doet, hoe beter je erin wordt. In het begin gebruik je misschien nog een smoesje omdat een duidelijke nee te spannend voelt.

Je zegt dat je naar het toilet moet wanneer iemand je in een café aanspreekt en komt daarna niet meer terug. Op je werk zeg je dat je echt iets moet afmaken wanneer iemand voor de derde keer die dag een gezellig praatje komt maken. Je vertrekt eerder van een verjaardag omdat je hoofdpijn hebt. Niet ideaal, maar het kan een begin zijn.

Als je beter wordt in nee zeggen, heb je steeds minder smoesjes nodig. Je kunt dan vriendelijk en eerlijk aangeven dat iets niet lukt:

  • “Ik ga vanavond niet mee. Ik ben moe en heb tijd voor mezelf nodig.”
  • “Ik kan je nu niet helpen. Morgen heb ik wel een half uur voor je.”
  • “Ik merk dat ik geen ruimte heb voor dit gesprek.”
  • “Ik wil graag bij je zijn, maar vandaag lukt het mij niet.”

Je hoeft geen complete verdediging te houden. Hoe meer uitleg je geeft, hoe meer ruimte je soms maakt voor de ander om tegen jouw argumenten in te gaan. Een vriendelijke en duidelijke nee is genoeg.

De ander mag teleurgesteld zijn

Het moeilijkste aan nee zeggen is vaak niet het woord zelf, maar de reactie van de ander. Iemand kan teleurgesteld, boos of verdrietig reageren. Misschien probeert hij je alsnog over te halen of geeft hij je het gevoel dat je hem in de steek laat.

Je hoeft die reactie niet onmiddellijk op te lossen. De ander mag het jammer vinden. Dat betekent niet automatisch dat jij een verkeerde keuze maakt.

Stel je voor dat iemand met jou afspreekt terwijl hij daar eigenlijk geen zin in heeft. Hij komt alleen omdat hij geen nee durft te zeggen, je zielig vindt of bang is dat jij teleurgesteld raakt. Hij is er wel, maar niet echt.

Ik persoonlijk moet er niet aan denken. Ik ben liever even teleurgesteld door een eerlijke nee dan dat iemand met tegenzin bij mij zit. Neem de ander daarom serieus en zeg nee als dat beter voor je is. Hij komt er echt wel overheen.

Nee zeggen tegen mensen van wie je houdt

Nee zeggen tegen mensen van wie je houdt, is soms nog moeilijker. Je partner zit niet goed in zijn vel. Je kind heeft hulp nodig. Een vriendin gaat door een scheiding of een ouder is ziek. Natuurlijk wil je er zijn. Maar juist dan is het nodig dat je ook goed voor jezelf blijft zorgen.

Als jij volledig uitgeput raakt, kun je uiteindelijk voor niemand meer iets betekenen. Geholpen worden door iemand die gestrest, boos en doodmoe is, voelt bovendien niet prettig. Je wilt hulp krijgen van iemand die ruimte heeft, niet van iemand die zijn laatste beetje energie weggeeft omdat hij vindt dat dit moet.

Soms is een nee op dit moment nodig om later weer een oprechte ja te kunnen geven.

Nee zeggen is niet egoïstisch. Het is zelfzorg. En zelfzorg zorgt ervoor dat je energie overhoudt voor de mensen en dingen die werkelijk belangrijk voor je zijn.

Filmpje van Roos: Power of No uitgelegd

Video volgt hier

Probeer dit eens

stel je ja even uit

Let vandaag op een klein moment waarop iemand iets aan je vraagt. Geef niet automatisch antwoord, maar neem even de tijd om te voelen of je het werkelijk wilt en kunt doen.

Zeg bijvoorbeeld:

“Ik denk er even over na en kom erop terug.”

Kies daarna bewust. Zeg nee tegen een telefoongesprek dat niet goed uitkomt, een extra taak die ook door iemand anders kan worden gedaan of een afspraak waarvoor je werkelijk geen energie hebt.

Geef vriendelijk en duidelijk aan wat je wel en niet kunt geven. Bied alleen een alternatief aan als je dat echt wilt.

Misschien voel je schuld, spanning of de neiging om je nee alsnog terug te draaien. Blijf dan even bij je besluit. De ongemakkelijkheid van een duidelijke grens duurt meestal korter dan de uitputting die ontstaat wanneer je opnieuw over jezelf heen loopt.

Als het je lukt om nee te zeggen tegen iets wat niet goed voor je is en daarmee ja te zeggen tegen je gezondheid, win je een Gouden Munt.

nee nee nee
is
ja ja ja
tegen je geliefden
hobby’s en passie
nee nee nee
is
ja ja ja
tegen je duidelijke grens
en eigenwaarde
nee nee nee
is
ja ja ja
tegen energie, kracht
en authenticiteit
ja ja ja
betekent soms
nee nee nee
ook al is hij
dan teleurgesteld
omdat hij
meer van jou
verwacht en wil

← Hoofdstuk 13 Hoofdstuk 15 →